Şehirde Asansörde Kalma Deneyimi ve Görünmeyen Bir Gündelik Risk
İstanbul’da yaşarken gündelik hayatın olağan akışında küçük görünen ama etkisi büyük olan anlara sık sık tanıklık ediyorum. Bir sivil toplum kuruluşunda çalıştığım için farklı mahallelerde, farklı sosyoekonomik koşullarda yaşayan insanlarla görüşmeler yapıyorum. Asansörler bu konuşmaların içinde şaşırtıcı derecede sık geçiyor. Çünkü bir binanın en sıradan unsuru gibi görünen asansör, aslında güvenlik, erişim ve eşitlik meselesinin tam merkezinde duruyor.
Geçen ay Kadıköy’de bir apartmanda yaptığımız saha ziyaretinde, yaşlı bir kadın “asansörde kalınca nereye şikayet edilir?” diye sordu. Soruyu teknik bir meraktan değil, yaşadığı gerçek bir deneyimin ardından soruyordu. Elektrik kesintisi sırasında içeride 20 dakika mahsur kalmış, alarm düğmesine bastığında uzun süre yanıt alamamıştı. O an sadece bir teknik arıza değil, aynı zamanda yalnız bırakılmışlık hissi yaşamıştı. Bu hissin toplumsal cinsiyet, yaş ve sosyal konumla nasıl katlandığını daha sonra başka örneklerde de gördüm.
Asansörde Kalınca Nereye Şikayet Edilir? Hukuki ve Kurumsal Çerçeve
Bir asansörde kalma durumunda ilk başvurulacak yer, çoğu zaman en yakındaki acil yardım hattıdır. Eğer kişi içeride mahsur kaldıysa ve risk varsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranır. Bu, en hızlı müdahale hattıdır.
Ancak olay sadece kurtarma ile bitmez. Güvenlik ve denetim boyutu da vardır. Türkiye’de asansörlerin periyodik kontrolleri Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkilendirmesiyle çalışan akredite muayene kuruluşları tarafından yapılır. Eğer bir binada sürekli arıza yaşanıyorsa, bina yönetimi ve bakım firması sorumludur.
Şikayet mekanizmaları arasında ayrıca:
CİMER üzerinden resmi bildirim
Belediyelerin ilgili birimleri
İlçe zabıta müdürlükleri
Apartman/site yönetimi
Asansör bakım firmaları
Bu noktada kritik olan şey, sistemin var olması değil, herkes için erişilebilir olup olmadığıdır.
Şehir Deneyiminde Görünmeyen Eşitsizlikler
İstanbul’da asansörler sadece bir kat aracı değil; sosyal sınıfın da sessiz bir göstergesi. Levent’te bir plazada çalışan biriyle Esenler’de eski bir apartmanda yaşayan birinin “asansörde kalınca nereye şikayet edilir?” sorusuna ulaşma biçimi bile farklılaşıyor.
Bir AVM’de gözlemlediğim bir olay aklımda kalıcı oldu. Asansörde kalan genç bir çocuk, telefonuyla hemen site yönetimine ulaşabildi. Aynı gün başka bir ilçede, eski bir apartmanda kalan bir yaşlı adam ise telefonunu kullanmakta zorlandığı için komşularının kapısını çalmasını bekledi. Bu iki sahne arasında sadece teknik değil, sosyal bir uçurum vardı.
Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Asansör Güvenliği
Asansörde kalma deneyimi, toplumsal cinsiyet açısından düşündüğümüzde daha farklı katmanlar içeriyor. Kadınlar için bu durum sadece fiziksel bir sıkışmışlık değil; aynı zamanda güvenlik kaygısının yoğunlaştığı bir an olabiliyor.
Özellikle gece saatlerinde, yalnız yaşayan kadınların yaşadığı apartmanlarda asansör arızası “beklenmedik bir izolasyon” yaratıyor. Bir görüşmede genç bir kadın, işten geç döndüğü bir akşam asansörde kaldığını ve telefonunun çekmemesi nedeniyle yardım çağırmakta zorlandığını anlatmıştı. O an yaşadığı korkunun asıl sebebi teknik arıza değil, “duyulmayabilme ihtimaliydi”.
Erkekler için de durum farklı değil; ancak toplumsal normlar gereği yardım isteme davranışı daha az dile getiriliyor. Bu da müdahale süresini ve doğru mercilere ulaşma ihtimalini etkiliyor.
Erişilebilirlik ve Engellilik Bağlamında Asansörlerin Önemi
Asansörler, engelli bireyler için bir konfor değil, temel bir yaşam hattı. Tekerlekli sandalye kullanan bir birey için asansör arızası sadece geçici bir rahatsızlık değil, dış dünyayla bağlantının kesilmesi anlamına geliyor.
Bir rehabilitasyon merkezinde yaptığımız görüşmede, bir katılımcı şunu söylemişti: “Asansörde kalınca nereye şikayet edilir sorusu bizde daha acil. Çünkü dışarı çıkmak zaten zor, bir de içeride kalırsak tamamen kilitleniyoruz.”
Bu nedenle erişilebilirlik tartışması sadece rampalarla ya da geniş kapılarla sınırlı değil; bakım kalitesi, acil müdahale süresi ve şikayet mekanizmalarının erişilebilirliği de bu tartışmanın parçası.
Göçmenler, Dil Bariyerleri ve Şikayet Mekanizmalarına Erişim
Önerdiğimiz İçerik: Asansörde kalınca neresi aranır ?
İstanbul gibi çok kültürlü bir şehirde göçmenler için asansörde kalma deneyimi daha karmaşık hale gelebiliyor. Türkçe bilmeyen ya da sınırlı bilen kişiler için 112’yi aramak bile stresli bir süreç olabiliyor.
Fatih’te görüştüğüm Suriyeli bir aile, apartman asansöründe yaşadıkları arıza sırasında yöneticiye ulaşmakta zorlandıklarını anlatmıştı. Çünkü apartman yönetimiyle iletişim tamamen Türkçe mesaj grupları üzerinden yürüyordu. Bu durumda “şikayet etmek” sadece bir hak değil, aynı zamanda dil yeterliliğine bağlı bir ayrıcalığa dönüşüyordu.
Kurumsal Mekanizmaların Gücü ve Sınırlılıkları
Resmi olarak Türkiye’de asansör güvenliği sıkı bir denetime tabi. Ancak pratikte denetim sıklığı, bina yönetimlerinin sorumluluk bilinci ve bakım şirketlerinin kalitesi büyük farklılıklar gösteriyor.
CİMER gibi sistemler teoride güçlü bir başvuru kanalı sağlasa da, herkes için eşit erişilebilir değil. Özellikle yaşlılar, dijital okuryazarlığı düşük bireyler ve göçmenler için bu süreç karmaşık hale geliyor.
Bir belediye çalışanıyla yaptığım görüşmede şu dikkat çekici cümleyi duymuştum: “Şikayet var ama erişim eşit değil.” Bu cümle aslında meselenin özünü anlatıyor.
Gündelik Hayatta Asansörün Sosyal Hafızası
Toplu taşımada, iş çıkışında ya da bir site ziyaretinde insanlar genellikle asansörleri düşünmez. Ta ki bir sorun yaşanana kadar. Ama ben son yıllarda şunu fark ediyorum: insanlar artık asansör arızasını bireysel bir şanssızlık olarak değil, kamusal bir güvenlik meselesi olarak görmeye başlıyor.
Bir gün Şişli’de bir apartman girişinde beklerken, iki komşunun konuşmasına kulak misafiri oldum. Biri “geçen hafta yine kaldık, şikayet ettin mi?” diye soruyordu. Diğeri ise “nereye şikayet edilir bilmiyorum ki” diye cevap verdi. Bu kısa diyalog bile bilgiye erişimin ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyordu.
Sosyal Adalet Perspektifi: Kim Güvende, Kim Görünmez?
Asansörde kalma deneyimi üzerinden baktığımızda sosyal adalet meselesi çok net bir şekilde ortaya çıkıyor. Güvenlik hizmetlerine erişim, şikayet mekanizmalarını kullanabilme kapasitesi ve hızlı müdahale alma ihtimali herkes için eşit değil.
Daha güçlü ekonomik koşullara sahip sitelerde:
düzenli bakım yapılır
acil çağrı sistemleri çalışır
yönetim hızlı hareket eder
Daha düşük gelirli bölgelerde ise:
bakım gecikebilir
arızalar tekrarlayabilir
şikayet süreçleri belirsizleşebilir
Bu farklar doğrudan yaşam güvenliğini etkiler.
Sonuç Yerine Gündelik Bir Gerçeklik
Asansörde kalınca nereye şikayet edilir sorusu teknik olarak birkaç resmi kanalla yanıtlanabilir. Ancak sahada görülen şey, bu sorunun sadece bir prosedür değil, aynı zamanda bir eşitlik meselesi olduğudur.
İstanbul’da her gün binlerce insan asansör kullanıyor. Kimisi için bu sadece birkaç saniyelik bir geçiş, kimisi içinse güvenlik, erişim ve hatta hayatta kalma meselesi. Bu farkı belirleyen şey ise çoğu zaman sistemin varlığı değil, o sisteme ne kadar eşit erişebildiğimizdir.
Değerli Emarvi okurları, “Asansörde kalınca nereye şikayet edilir” hakkındaki bu içeriğimizin sonuna ulaştınız. Umarız faydalı olmuştur!