Emaye Hangi Ülkenin?
Bir gün akşam arkadaş grubuyla buluşurken, hiç beklemediğim bir soruyla karşılaştım: “Emaye hangi ülkenin malı?” Evet, evet, doğru duydunuz. Emaye! Bizim mutfaklarımızda en çok bildiğimiz şeylerden biri olan bu malzemenin, tam olarak hangi ülkenin olduğuna dair derinlemesine bir sorgulamaya başladık. Şimdi diyeceksiniz ki, “Abi, bunun cevabı ne ki?” Ama bir düşünün: Emaye aslında öyle bir soru ki, her şeyin anlamını sorgulamaya başlıyorsunuz. “Sadece mutfak eşyası mı?” diye kendinize soruyorsunuz. “Nereden çıktı bu emaye, kim icat etti, hangi ülkede doğdu, hangi bayrak altında parladı?” Sadece bir tava mı bu? Yoksa bir kültür mü? Hadi gelin, biraz eğlenceli bir şekilde bu soruya bakalım.
Bir Arkadaş Sohbeti: Emaye Nereden Geliyor?
Bir akşam, her zamanki gibi arkadaşlarla kahve içiyorum, sohbet gayet sıradan. O sırada Melek, bizim grubun felsefesiyle uğraşan ve her konuda derinleşmeye çalışan üyesi, birden sordu: “Ya, emaye hangi ülkenin?”
Herkes bir anda birbirine baktı. “Ne?” dedik hep bir ağızdan. Yani, “emaye” dedikleri o mutfakta kullandığımız tabakları, tencereyi, tava yüzeyini kaplayan o zarif ama bir o kadar sağlam malzeme mi? Hani annelerimizin yemek yaparken övdüğü o parıldayan yüzey mi?
Melek devam etti: “Bunu merak ettim ya, hep kullanıyoruz ama… Yani hangi ülkeninmiş bu emaye?” Evet, işler biraz karıştı. Benim aklımda aniden şöyle bir sahne canlandı: Evin içinde bir tane tavayı elime almışım, “Emaye hangi ülkenin?” diye düşünerek, mutfakta dolaşıyorum. Hayır, tabii ki ben de böyle bir şey yapmam! Ama derin düşünceler içinde kaybolmaya başladım.
Emaye Hangi Ülkenin? Cevap Yok! Ama Derin Bir Anlam Var!
Bu noktada çok ciddi bir meseleye girmem gerektiğini fark ettim. Gerçekten de emaye bir ülkenin malı mı? Yoksa bir kültürün, bir bakış açısının ürünü mü? Hani bir düşünsenize, bir tane emaye tava bulduğunuzda o kadar şık görünür ki, sanki bu tavanın bir geçmişi vardır. “İtalya’dan gelmiş” gibi hissedersiniz, değil mi? Renkli, estetik, zarif… Fakat bir bakıyorsunuz, aslında bu tava tamamen yerli üretim ve İzmir’de yapılmış. Böyle bir gerçekle karşılaşmak insana gerçekten ‘yıkılacak gibi’ hissettiriyor. “Yani demek istediğim şu,” diye devam ettim arkadaşlarımın şaşkın bakışları altında: “Emaye bir kültürdür. Bir ülkeden ziyade bir mirastır. Hangi ülkenin olduğu, çok da önemli değil.”
Arkadaşım Ali, “Peki ama kimse bu kadar anlamlı bakmaz, sen de abartıyorsun,” diye cevap verdi. Tabii ki, Ali’nin tavrını tahmin edebiliyordum, o her zaman bana esprili bir şekilde yaklaşırdı. Fakat gerçekten, mesele sadece bir tava ya da mutfak malzemesi değil. Belki de biz, bazen çok yüzeysel düşünürüz, bazen çok fazla küçümseriz, ama bu küçük objelerde bile derin anlamlar bulunabilir.
Emaye ve Türkiye: Kültürümüzün Parçası
Gerçekten düşündüğümde, emaye tencere, tava gibi ürünler aslında Türkiye’deki mutfak kültürünün bir parçasıdır. Hele ki emaye cezve ve diğer mutfak gereçlerini düşündüğümüzde, bunlar aslında sadece işlevsel araçlar değil; geçmişimizden bugüne gelen geleneksel bir ikonikleşme biçimidir. Türkiye’de yıllardır emaye kullanımı yaygındır. Sadece annelerimizin değil, babalarımızın da “eski usül” dediği şeylerin başında gelir. Kısacası, emaye aslında bizim kültürümüzde, sosyal yaşamda bir sembol haline gelmiş.
Bu konuda düşündükçe bir de şunu fark ettim: Hani eskiden büyüklerimiz derdi ya, “Eski malzeme daha iyidir, işte emaye tavalar zamanla daha da güzel olur, kirleri de kolayca temizlersin!” Evet, belki de en iyi tavalar eski tip emaye tavalar! Hala, bu tavalarla yemek yaparken, bir nostalji hissi uyanır. İster istemez o emaye yüzeyin üzerinde bir bağ kuruyorsunuz. Ama işin komik tarafı şu: Mutfakta kullandığımız bu eski araçlar bile zamanla “nostalji” halini alıyor. Tıpkı bizim hayatımız gibi, bir şeyin değeri, zamanla daha fazla anlaşılabiliyor.
Emaye Nereden Geliyor? Çelik mi, Emaye mi? İşte Sorun Burada!
Bir de şu var, malzeme tercihleri de kültürle alakalı. Yani, ben bazen düşündüğümde, neden insanlar çelik tencere tercih ediyor? Hem dayanıklı, hem sağlam. Ama emaye, aslında kültürel bir seçim. Çelik sert, emaye ise narin. Çelik, daha çok şehirli, soğuk ve modern bir algıyı çağrıştırırken, emaye daha sıcak, ailevi bir bağ kuruyor. Belki de bu yüzden, halk arasında emaye daha çok “eski usül” diye tanımlanıyor. Hani, çelik tencereyle yapılan yemekler biraz daha modern, biraz daha ‘hızlı yemek kültürü’ne aitken, emaye yemekler biraz daha zaman alır, üzerine düşünülür, sevgiyle yapılır.
İstanbul’a gitmek için trenle yolculuk yaparken, köylerden geçerken, eski tarz emaye tencerelerin o nostaljik görüntüsüne rastlamak, bana hep çok anlamlı gelmiştir. O tencere, sadece yemek pişirmek için değil; bir zamanın kültürünü, geçmişini taşır. O yüzden de, emaye mi çelik mi sorusu, aslında bir seçim değil, daha çok bir kimlik meselesidir.
Sonuç: Emaye mi Çelik mi?
Sonunda, arkadaşlar arasında sohbet devam ederken şunu fark ettim: Emaye hangi ülkenin sorusu aslında basit bir sorudan daha fazlası. Çünkü bu soruyu sordukça, toplumsal bağlamları ve kültürleri daha iyi anlamaya başlıyoruz. Emaye, Türkiye’nin geleneksel mutfak kültürünün bir parçasıdır; çelik ise modernliğin, hızlı yaşamın simgesidir. Sonuçta, her biri kendi tarzında önemli ve güçlüdür. Ve belki de sorunun cevabı aslında şudur: Emaye, aslında her kültürün özüdür. Herkesin sofrasında bir parçasıdır, hangi ülkenin olduğu çok da önemli değildir. Sonuçta, o tavaların ve cezvelerin kendi dilinde bir hikayesi vardır ve bu hikaye, her ülkede farklı bir şekilde anlatılır.