İblîs Melek miydi, Cin miydi? Bir Gecenin İçinde Büyüyen Sorularım
Kayseri’de kış akşamlarını hep farklı yaşamışımdır. Hava erken kararır, sokak lambalarının altında uzun gölgeler oluşur, insan bazen kendi düşünceleriyle baş başa kalır. 25 yaşımda, elimden hiç düşürmediğim günlük defterimin başına oturduğum bir gece, hayatım boyunca aklımda kalacak bir soruyla karşılaştım: İblîs melek miydi, cin miydi?
Bu soruyu daha önce de duymuştum. Çocukken büyüklerimden, okulda dinlediğim sohbetlerden, okuduğum kitaplardan… Fakat o gece bu soru bana sadece bir bilgi meselesi gibi gelmedi. İçimde bir kapı açılmış gibiydi. İblîs’in hikâyesini düşündükçe insanın kendi içindeki gururla, seçimlerle ve hatalarla yüzleşmesini fark ettim.
Günlüğümün sayfasına uzun uzun şunu yazdım: “Bazen insanın en büyük savaşı dışarıdaki kötülüklerle değil, kendi içindeki kibirle oluyor.”
O gece aslında İblîs’in kim olduğunu anlamaya çalışırken biraz da kendimi anlamaya çalışıyordum.
Eski Bir Defter, Sessiz Bir Oda ve Büyük Bir Soru
“İblîs melek mi cin mi” hakkında araştırma yapanlar için hazırlanan bu içerikte önemli noktalara değineceğiz.
O akşam odamda yalnızdım. Masamın üzerinde yarım kalmış bir çay, yanında yıllardır kullandığım günlük defterim vardı. Defterimin bazı sayfalarında çocukluk hayallerim, bazı sayfalarında kırgınlıklarım, bazı sayfalarında ise kendime kızdığım anlar yazılıydı.
Günlüğümü karıştırırken yıllar önce yazdığım bir cümle gözüme çarptı:
“İnsan bazen doğru bildiği şeyleri bile gururu yüzünden kaybedebilir.”
Bu cümleyi neden yazdığımı hatırlamaya çalıştım. Üniversitedeki ilk yıllarımda yaşadığım bir olay geldi aklıma. Bir konuda haksız olduğumu kabul etmek istememiş, sırf gururum incinmesin diye sevdiğim bir insanın kalbini kırmıştım. O gün kendimi haklı görüyordum ama zaman geçince aslında kaybettiğim şeyin haklı çıkmak değil, bir gönül olduğunu anlamıştım.
İşte İblîs’in hikâyesi de bana bu yüzden çok dokundu.
Çünkü İblîs’in meselesi sadece bir varlığın isyanı değildi. Aynı zamanda kibirin, kendini üstün görmenin ve emre karşı gelmenin hikâyesiydi.
İblîs Melek mi Cin mi? Okuduğum Cevap Beni Düşündürdü
Araştırdıkça karşıma çıkan temel bilgi şuydu: İslâmî kaynaklarda İblîs’in cinlerden olduğu belirtilir. Kur’an’da onun cinlerden olduğu ifade edilir ve Allah’ın emrine karşı gelerek Âdem’e secde etmeyi reddettiği anlatılır.
Fakat insanların zihninde sık sık “İblîs melek miydi?” sorusu oluşur. Bunun sebebi, İblîs’in meleklerle birlikte bulunması ve onların arasında ibadet eden bir varlık olarak anlatılmasıdır.
Bu ayrıntıyı öğrendiğimde içimde garip bir his oluştu. Bir yandan şaşırdım, çünkü çocukluğumdan beri zihnimde farklı bir görüntü vardı. Diğer yandan ise bu bilgi bana önemli bir ders verdi. Bir insanın ya da bir varlığın bulunduğu yer, onun kalbindeki durumu her zaman göstermeyebilir.
Bazen dışarıdan çok iyi görünen biri içinde büyük bir mücadele yaşayabilir. Bazen de insan geçmişte yaptığı güzel şeylere güvenerek kendini hatadan uzak sanabilir.
İblîs’in hikâyesi bana en çok bu noktada dokundu.
Kayseri’nin Sessizliğinde Düşündüğüm Bir Hikâye
Ertesi gün akşam üzeri biraz yürüyüş yapmak için dışarı çıktım. Kayseri’nin soğuk havası yüzüme vuruyordu. İnsan böyle zamanlarda daha çok düşünmeye başlıyor. Kalabalığın içinde bile kendi iç sesini duyabiliyor.
Yürürken aklımda tek bir soru vardı:
“Bir varlığı düşüren şey gerçekten hata mıydı, yoksa hatasını kabul etmemesi miydi?”
Bence İblîs’in hikâyesinin en çarpıcı taraflarından biri burada saklıydı. Hata yapmak insanın veya herhangi bir varlığın karşılaşabileceği bir durumdur. Fakat hatada ısrar etmek, yanlışı savunmak ve kibirle hareket etmek çok daha büyük bir dönüşüme neden olabilir.
O an kendimle ilgili de düşündüm. Hayatımda kaç kez özür dilemem gerekirken sustuğumu, kaç kez sırf gururumdan dolayı geri adım atmadığımı hatırladım.
İçimde bir hayal kırıklığı oluştu. Çünkü insan bazen kendini sandığından daha güçlü ve daha olgun zannediyor. Oysa küçük bir olay bile insanın içinde ne kadar çok eksik olduğunu gösterebiliyor.
Ama aynı zamanda umut da hissettim.
Çünkü insanın fark etmesi, değişmenin ilk adımıydı.
İblîs’in Hikâyesinden Kalan En Büyük Ders
İblîs’in melek mi cin mi olduğu sorusu aslında sadece bir sınıflandırma sorusu değildir. Bu soru, insanın kendisine dönüp bakmasını sağlayan derin bir düşünce kapısıdır.
Eğer sadece “İblîs cin miydi?” sorusunun cevabını ararsak belki kısa bir bilgiye ulaşırız. Fakat hikâyenin anlamına bakarsak çok daha büyük bir gerçekle karşılaşırız.
İnsanı tehlikeye sürükleyen şey bazen bilgisizlik değildir. Bazen insan çok şey bilir, çok şey görür, çok şey yaşar ama kalbindeki gururu fark edemez.
İblîs’in Allah’ın emrine karşı çıkmasının temelinde de kibir olduğu anlatılır. Kendini üstün görmesi, yaratılışındaki farklılığı bir ayrıcalık gibi değerlendirmesi onun düşüşünün sebebi olarak açıklanır.
Bu düşünce beni derinden etkiledi.
Çünkü insanın hayatında da görünmeyen küçük kibirler olabilir. “Ben daha iyi bilirim”, “Ben asla hata yapmam”, “Benim yaptığım doğru” gibi düşünceler bazen fark etmeden insanın kalbini sertleştirebilir.
Günlüğüme şu cümleyi yazdım:
“Kalbimi korumak, kendimi haklı çıkarmaktan daha değerli.”
Bir Genç Olarak Kendime Sorduğum Sorular
25 yaşında insan hâlâ hayatın birçok şeyini öğrenmeye çalışıyor. Gelecek kaygıları, hayaller, kırgınlıklar, başarı isteği… Hepsi aynı anda insanın içinde bulunabiliyor.
Bazen kendimi çok güçlü hissediyorum, bazen ise küçücük bir olay karşısında ne kadar hassas olduğumu fark ediyorum.
İblîs’in hikâyesini düşündüğümde kendime şu soruları sormaya başladım:
“Ben bir hata yaptığımda kabul edebiliyor muyum?”
“Bir başkasının doğrusu karşısında gerçekten dinleyebiliyor muyum?”
“Gururum yüzünden kaybettiğim şeyler oldu mu?”
Bu soruların bazılarına verdiğim cevaplar beni mutlu etmedi. Açıkçası bazı anılarımı hatırlayınca üzüldüm. Keşke daha sakin davransaydım dediğim zamanlar oldu.
Ama aynı zamanda içimde bir umut doğdu.
Çünkü insan geçmişini değiştiremese de kendisini değiştirebilir.
İblîs’in Hikâyesi ve İnsan Kalbinin Sınavı
Bana göre İblîs’in hikâyesi sadece geçmişte yaşanmış bir olay değildir. Her dönemde insanın karşısına çıkan bir sınavı anlatır.
İnsan bazen makamla, bazen bilgiyle, bazen güzellikle, bazen başarıyla sınanabilir. Asıl mesele sahip olduklarıyla nasıl davrandığıdır.
Bir insan sahip oldukları nedeniyle kendini başkalarından üstün görmeye başladığında iç dünyasında tehlikeli bir yol açılabilir.
İblîs’in hikâyesi bana şunu hatırlattı: İbadet etmek kadar önemli olan bir şey de kalbin temizliğidir.
Çünkü dış görünüşte iyi olmak yeterli değildir. İnsan içindeki kibri, öfkeyi ve bencilliği de fark etmeye çalışmalıdır.
O gece defterimin sonuna şöyle yazdım:
“Bazen insanı yükselten şey bilgisi değil, alçak gönüllülüğüdür.”
Son Sayfa: Kendime Bıraktığım Not
Aradan zaman geçti. O gece yazdığım günlük sayfasını hâlâ saklıyorum. Ne zaman açıp okusam aynı duyguyu yeniden hissediyorum.
İblîs melek miydi, cin miydi sorusunun cevabını öğrenmek benim için sadece bir bilgi kazanımı olmadı. Bu soru beni kendi iç dünyama götürdü.
İblîs’in cinlerden olduğu bilgisi, onun hikâyesinin özünü değiştirmedi. Çünkü asıl mesele hangi türden olduğu değil, yaptığı tercihti.
İnsan da hayat boyunca birçok seçim yapıyor. Bazen doğru yolu seçiyor, bazen hata yapıyor. Fakat en önemli nokta, hatadan sonra kalbini kapatmamak.
Ben bu hikâyeden kendime küçük ama değerli bir ders çıkardım:
Gurur insanı yalnızlaştırabilir, fakat samimiyet insanı iyileştirir.
Belki de İblîs’in hikâyesinin yüzyıllardır anlatılmasının sebebi budur. Çünkü bu hikâye sadece onun geçmişini değil, bizim bugünümüzü de anlatır.
Her insan kendi içinde küçük seçimlerle şekillenir. Önemli olan, kalbimizi karartan duygulara teslim olmadan yolumuza devam edebilmektir.
Ve ben, Kayseri’de sessiz bir gecede yazdığım o günlük sayfasına her baktığımda aynı şeyi hatırlıyorum:
İnsanın en büyük zaferi başkalarını yenmek değil, kendi içindeki kibri yenmektir.
Bugün “İblîs melek mi cin mi” üzerine güzel bir yolculuk yaptık. Emarvi ile daha fazla içerik için takipte kalın!