Not What You Think Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden İnceleme
“Not what you think” ifadesi, bir şeyin görünüşte basit ve anlaşılır gibi durduğunda aslında arkasında derin anlamlar ve farklı katmanlar barındırabileceğini hatırlatan bir uyarıdır. Bu ifade, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konular açısından oldukça önemli bir anlam taşır. Çünkü toplumsal yapılar, çoğu zaman bizim düşündüğümüzden çok daha farklı işler ve toplumun belirli gruplarına yönelik algılar, dışarıdan bakıldığında belki de düşündüğümüz kadar net olmayabilir. İstanbul’da, sokakta ya da toplu taşımada gördüğümüz her şeyin ardında farklı hikayeler yatıyor. Bu yazıda, “Not what you think” ifadesini toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik bağlamında inceleyecek ve bu kavramların günlük yaşamla nasıl kesiştiğini gözlemleyeceğim.
Toplumsal Cinsiyet ve “Not What You Think”
Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumda erkek ya da kadın olmanın ötesinde nasıl şekillendirildiğini anlatan bir kavramdır. Birçok kişi, toplumsal cinsiyet rollerinin çok daha esnek olduğunu ve her bireyin bu rollerle uyum içinde olması gerekmediğini fark etmiyor. Örneğin, bir sabah toplu taşımada, yanında oturan kadının bir erkekle yürüyüş yaparken son derece güçlü, kendinden emin bir tavırla yürüdüğünü gözlemledim. Toplum, kadınların daha “nazik”, “yumuşak” ve “utangaç” olmalarını beklerken, bu kadın normalin dışında bir davranış sergiliyordu. İlk bakışta, insanın aklına şu soru gelebilir: “Acaba bu kişi toplumun ona dayattığı kadınlık normlarına uymuyor mu?” O an aklıma “Not what you think” ifadesi geldi, çünkü bir kişinin davranışı, onun toplumsal cinsiyetine dair klasik beklentilerle örtüşmeyebilir.
Ya bu kadının toplumsal cinsiyetine dair beklentiler aslında yanlışsa? İnsanların toplumun sunduğu rollerle nasıl başa çıktıkları, genellikle dışarıdan bakıldığında net bir şekilde görülemez. Bu tür gözlemler, toplumsal cinsiyet rollerine dair algıların ne kadar yüzeysel olduğunu ve aslında insanların kimliklerini daha derinlemesine anlamanın gerektiğini ortaya koyuyor.
Çeşitlilik ve “Not What You Think”
Çeşitlilik, sadece etnik kimlik ve toplumsal cinsiyetle ilgili değil; aynı zamanda bireylerin yaşam tarzları, inançları, değerleri, çalışma biçimleri ve daha birçok açıdan farklılıklar gösterir. Çeşitli sosyal grupların bir arada varlık göstermesi, her bireyin hayatını şekillendirir. Geçenlerde bir kafenin köşesinde oturan farklı etnik kökenlerden gelen üç kişiyle sohbet etme şansı buldum. İlk bakışta, aynı yaşta olmalarına rağmen bu üç kişi arasındaki kültürel farklar belirgin bir şekilde ortaya çıkıyordu. Ama kısa bir süre sonra fark ettim ki, dışarıdan bakıldığında birbirlerinden farklı gibi görünen bu insanlar, aslında oldukça benzer toplumsal sorunlara ve endişelere sahiplerdi.
Ya onların yaşadığı zorluklar, bizim düşündüğümüzden çok daha karmaşıksa? Belki de çeşitlilik, bir arada yaşamayı öğrenmekten çok, her bireyin toplumsal dinamiklerdeki rolünü sorgulamasını gerektiriyor. Farklılıklar dışarıdan bakıldığında kolayca etiketlenebilir, ama bu etiketlerin ardında çok daha karmaşık bir gerçeklik yatıyor. Birçok insanın ilk bakışta “farklı” gördüğü kişilerin aslında pek de farklı olmadığını anlaması gerektiği noktada, “Not what you think” ifadesi bir hatırlatma olarak devreye giriyor.
Sosyal Adalet ve “Not What You Think”
Sosyal adalet, herkesin eşit fırsatlara sahip olduğu bir toplum hayalini kurar. Ancak bu ideal, ne yazık ki her zaman gerçeklikte karşımıza çıkmaz. Bir gün, İstanbul’un kalabalık caddelerinde yürürken, dilencilik yapan bir adamla karşılaştım. Üzerinde eski ve yıpranmış kıyafetleri vardı, yüzü belli belirsizdi, ve gözlerindeki hüzün hemen dikkatimi çekti. Çevresindeki insanlar, ona bakmadan geçip gidiyordu. Bir süre sonra, onun yalnızca bir dilenci olarak değil, toplumsal sistemin bir sonucu olarak var olduğunu fark ettim. Onun yaşadığı zorlukların nedenleri, dışarıdan bakıldığında basit gibi görünebilir, ancak bu kişinin sosyal adaletle ilişkisi oldukça karmaşıktı.
Ya bu adamın yaşam öyküsü, bizim düşündüğümüzden çok daha farklıysa? Belki de onun dilenciliği, yalnızca ekonomik sıkıntılardan değil, toplumun ona atfettiği kimlik ve fırsat eşitsizliklerinden kaynaklanıyordur. Sosyal adaletin sağlanması için, sadece fakirlik ya da zenginlik gibi yüzeysel gözlemler yapmak yetmiyor; aynı zamanda insanların sosyal yapılarla nasıl şekillendiğini ve kimliklerinin arkasındaki derin anlamları anlamak da önemli.
Sonuç: “Not What You Think” ile Derinleşen Anlamlar
İstanbul gibi büyük bir şehirde, her gün sokakta, toplu taşımada ve işyerlerinde karşılaştığımız insanları anlamak hiç de kolay değil. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlar, yüzeyin altında çok daha derin ve karmaşık yapılar barındırıyor. “Not what you think” ifadesi, bu yapıları anlamamız için bir uyarı olmalı. Toplumun dayattığı normlar, her bireyi aynı şekilde etkileyemez. Her birimizin hikayesi, dışarıdan baktığınızda düşündüğünüzden çok daha farklı olabilir. Bu yüzden, farklılıkların ve zorlukların görünenden çok daha karmaşık olduğunu unutmamalıyız.
Sonuç olarak, sokakta gördüğümüz bir kişi, toplu taşımada gözlemlediğimiz bir davranış ya da işyerindeki bir etkileşim, aslında çok daha fazla şey anlatıyor. “Not what you think” demek, bu karmaşıklığı kabul etmek ve her bireyi daha derinlemesine anlamaya çalışmaktır.